انواع سنگ ساختمانی

تاریخچه و ضرورت استفاده

سنگ ساختمانی – بشر از دیرباز در غارها زندگی کرده و سنگ را به عنوان سرپناه پذیرفته است. علاوه بر این، سنگ ابزار شکار و تنها وسیله دفاعیاش نیز بوده. در شمال ایرن خانه های سنگی ای یافت شده که قدمت آن ها به  ۵۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح می رسد.

در دیوارها و ستون‌های سنگی تخت جمشید حجاری های جالب و پیکر تراشی های زیبا و بدیعی از دوره هخامنشی به چشم می‌خورد. در پله های دوره ساسانی و کاخ هایی چون کاخ فیروزآباد و کاخ نیشابور از سنگ لاشه همراه با ملات های گچ و آهک استفاده کرده و از سنگ های منظم برای نما سازی بهره گرفته‌اند.


سنگ

از نقطه نظر زمین شناسی، سنگ به موادی از پوسته زمین اطلاق می‌شود که از یک یا چند کانی که با یکدیگر پیوند یافته‌اند، درست شده‌است. در مقابل خاک توده‌ای از ذرات با دانه‌های منفصل یا دارای پیوند سست است که بر اثر هوازدگی سنگ‌ها و به طور برجا تشکیل شده‌است.

لیکن در مهندسی و کارهای ساختمانی قابلیت حفاری مصالح زمین‌شناسی به عنوان شاخصی در طبقه بندی آنها به دو گروه سنگ و خاک مورد استفاده قرار می‌گیرد.


منشا شکل‌گیری سنگ‌ها و خرده سنگ‌ها

دو فرایند کوه زایی و کوه سایی در زمین موجب پدید آمدن محصولات سنگی می‌شود.

عوامل کوه زایی : فشارهای کره مذاب درون زمین را که به پوسته جامد سطح آن وارد می‌شود را می‌توان عامل فرایند کوه زایی و خشکی زایی نامید.

عوامل هوازدگی یا کوه سایی : هر یک از چند روندی را که باعث خرد شدن و تغییر شکل مواد سخت سطح زمین و موادی که با جو در تماس هستند، هوازدگی می‌نامند. عوامل فرسایش یا هوازدگی به دو گروه فیزیکی و شیمیایی تقسیم می‌شوند.

هوازدگی شیمیایی : محصول هیدراتاسیون، انحلال، آبکافت، اکسیداسیون و یا عکس العمل آب‌های اسیدی با املاح تشکیل دهنده سنگ هاست.

هوازدگی فیزیکی : این پدیده توسط عواملی چون یخبندان، تغییرات حرارت در جو و در نتیجه انبساط و انقباض، نیروی جاذبه زمین، رشد گیاهان، باد، جریان آب و عمل جانوران و مانند اینها شکل می‌گیرد و باعث خرد شدن سنگ‌ها و تغییر شکل آنها به دانه‌های ریزتر می‌شود.


ساختمان شیمیایی سنگ‌ها

سنگ‌ها خود از قسمت‌های ساده تری به نام کانی ساخته شده‌اند. کانی‌ها مواد جامد، طبیعی، معمولاً متبلور، غیرآلی، همگن و با ترکیبات شیمیایی مشخص اند.

تاکنون بیش از ۳۰۰۰ کانی در طبیعت شناخته شده که تنها حدود ۲۴ کانی در سنگ‌های پوسته زمین فراوان هستند و آنها را کانی‌های سنگ ساز می‌نامند.


طبقه‌بندی شیمیایی سنگ‌ها

چون کانیهای تشکیل دهنده سنگ‌ها متنوع هستند، بسته به میزان وجود بعضی دیگر از ترکیبات شیمیایی که در آنها است سنگ‌ها را به چهار دسته تقسیم می‌کنند:

  • کربنات‌ها
  • سولفات‌ها
  • اکسیدها
  • سیلیکات‌ها

طبقه‌بندی سنگ‌ها از نظر نحوهٔ تشکیل

سنگ‌ها از نظر نحوهٔ تشکیل به سه گروه زیر تقسیم می‌شوند:

  • سنگ‌های رسوبی
  • سنگ‌های آذرین
  • سنگ‌های دگرگون شده

سنگ‌های رسوبی : بعضی از سنگ‌ها بر اثر ته نشین شدن مواد داخل آب به وجود می‌آیند. رودها مقدار زیادی مواد را با خود به دریاها و دریاچه‌ها می‌برند. این مواد به دلیل سنگینی به ته دریا می‌روند. روی هم قرار می‌گیرند و پس از سفت شدن سنگ‌هایی را به وجود می‌آورند که به آنها سنگ‌های رسوبی گفته می‌شود. سنگ‌های رسوبی لایه لایه‌اند که رنگ یا جنس هر لایه با لایه دیگر متفاوت است. سنگ‌های رسوبی در کوه‌های البرز و زاگرس به فراوانی یافت می‌شوند. ریگ، شن و سنگ‌های آهکی نمونه‌هایی از سنگ‌های رسوبی هستند.

سنگ‌های آذرین : گروه دیگری از سنگ‌ها بر اثر سرد شدن مواد بسیار داغ به وجود آمده‌اند که قبلاً در زمین بوده‌اند. دمای اعماق زمین زیاد است و بعضی سنگ‌ها را ذوب می‌کند. این سنگ‌ها در زیر یا سطح زمین دوباره سرد می‌شوند و سنگ‌هایی را به وجود می‌آورند که به آنها آذرین می‌گویند. سنگ‌های کوه‌هایی مانند دماوند و الوند از نوع آذرین است. سنگ‌های آذرین از بلورهای ریز یا درشت تشکیل شده‌اند.

سنگ‌های دگرگون شده : بعضی از سنگ‌های رسویی یا آذرین اگر مدت زیادی در اعماق زمین بمانند، باید فشار و گرمای زیادی را تحمل کنند. این سنگ‌ها مانند آجر پخته می‌شوند و شکل قبلی خود را از دست می‌دهند و به همین دلیل به آنها سنگ‌های دگرگون شده می‌گویند. (مانند سنگ مرمر)


انواع سنگ‌های ساختمانی

این سنگ‌ها در دسته‌های گوناگون و متنوعی نام گذاری می‌شوند که بعضا نام معدن سنگ به عنوان اسم آن استفاده می‌شود.رایج‌ترین سنگ‌های ساختمانی عبارتند از:

گرانیت : بیشتر گرانیت ها سخت و چگال هستند و به این ترتیب جزو مصالح بادوام ساختمانی قرار می گیرند . در برابر نفوذ آب و اثر ضربه مقاومند و محیط های صنعتی را به خوبی تحمل می نمایند . ظاهر گرانیت متأثر از کار انجام شده برروی سطح نهایی آن است که ممکن است چکشی ، کلنگی ، تیشه ای یا صیقلی باشد. بهترین نمای سنگ گرانیت حالت صیقلی آن است که زیبایی رنگ و انعکاس کریستال های آن را نمایش می دهد. سطح گرانیت بر اثر حرارت و تفاوت ضریب انبساط و انقباض بین اجزای کریستالی مختلف آن به صورت سوخته در می آید.

 استفاده تلفیقی از گرانیت صیقلی و سوخته در ساختمان به علت تضاد، زیبایی جالبی پدید می آورد. در ایران معادن بسیاری وجود دارد که سنگ های گرانیت با رنگ های مختلف از آنها استخراج می شوند. سنگ گرانیت به علت هزینه سنگین استخراج، برش و صیقل ، نسبتاًگران است به همین دلیل بیشتر در نمای ساختمان های مهم به کار برده می شود . از این سنگ برای کف سازی ، پیاده روسازی و راه سازی نیز استفاده می گردد.

ماسه سنگ‌ها : ته نشست های ماسه ای را که به یکدیگر به کمک کربنات کلسیم ، سیلیس ، اکسید آهن و دولومیت به یکدیگر چسبیده اند ،به ترتیب ماسه سنگ آهکی ، سیلیسی ، اکسید آهن و دولومیتی می نامند . بر اساس طبیعت ماسه رسوبی اولیه ، ماسه سنگ ها ممکن است دارای بافت نرم یا خشن باشند . از نظر رنگ بر اساس ماده چسبنده طیفی از رنگ ، سفید ، نخودی و خاکستری تا قهوه ای و قرمز را در بر می گیرند . عموماً در برابر یخ بندان مقاومند. سطح نهایی آنها به صورت چکشی ، کلنگی و تیشه ای قابل مصرف است و برای نصب آنها  از ابزار غیر آهنی استفاده می شود.

سنگ‌های آهکی : این نوع م سنگ ها در محیط های اسیدی مقاوم نیستند . این شرایط کربنات کلسیم موجود در آنها را تحلیل برده و سنگ متلاشی می شود. کلسیت خالص سفید است بنابراین سنگ آهکی نیز سفید است.

کوارتزیت

سنگ‌های رسی

تراورتن

مشخصات کلی انتخاب سنگ برای مصارف ساختمانی : سنگ‌های مورد استفاده در کارهای ساختمانی باید دارای مشخصات زیر باشند:

بافت سنگ باید ساختمانی سالم داشته باشد، یعنی بدون شیار، ترک و رگه‌های سست باشد (کرمو نباشد)

بدون هرگونه خلل و فرج باشد.

پوسیدگی نداشته باشد.

یکدست، یکنواخت و همگن باشد.

سنگ ساختمانی نباید آب زیاد جذب کند، لذا نباید:  در آب متلاشی یا حل شود – تمام یا قسمتی از آن بیش از هشت درصد وزن خود آب بمکد

سنگ ساختمانی نباید آلوده به مواد طبیعی و مصنوعی باشد.

سنگ باید شرایط فیزیکی و شیمیایی محیط را تحمل کند، لذا باید: در برابر باد، یخبندان، تغییرات دما و در صورت وجود جریان آب در مقابل آن و کلیه عوامل فرسایش مقاومت کند – در برابر محیط‌های شیمیایی اسیدی و قلیایی و همچنین عمل آبکافت و اکسیداسیون مقاومت کند.

مقاومت فشاری برای قطعات باربر نباید کمتر از ۱۵۰ کیلوگرم بر سانتی متر مربع باشد.

در مقابل سایش مقاوم باشد.


تقسیم بندی سنگ‌های ساختمانی

بر اساس وزن مخصوص : سنگهای سنگین وزن ، سنگهایی که وزن مخصوص آنها بیش از ۱٫۸ گرم بر سانتی متر مکعب است و سنگهای سبک ، دسته‌ای از سنگها هستند که وزن مخصوص آنها کمتر از ۱٫۸ گرم بر سانتی متر مکعب می‌باشد.

بر اساس مقاومت فشاری : سنگهای سنگین که مقاومت فشاری آنها از ۱۰۰تا ۱۰۰۰ مگا پاسکال است. و سنگهای سبک که مقاومت فشاری آنها از ۴ تا ۲۰۰ مگا پاسکال است.

بر اساس ضریب نرم شدگی : اگر مقدار این ضریب از ۰٫۶ تا ۱ باشد از آن برای احداث ساختمان استفاده می‌شود.


سنگهای پی و دیوار در زیر سطح زمین

در پی ساختمانها و بخشی از دیوارها که در زیر سطح زمین قرار دارند از سنگهای آذرین و رسوبی که ضریب نرم شدگی آنها بیش از ۰٫۷ باشد، استفاده می‌گردد. نداشتن کانیهای رسی یا قطعات غیر همگن و درزه و شکاف در اینگونه سنگها ضروری است.


دیواره‌های سنگی

از سنگهای آذرین ، رسوبی یا دگرگونی که دارای ویژگیهای زیر باشند در دیوارهای سنگی استفاده می‌شود.

مقاومت فشاری بین ۰٫۴ تا ۵۰ مگاپاسگال باشد.

وزن مخصوص آن ۰٫۹ تا ۲٫۲ باشد.

ضریب نرم شدگی آن بین ۰٫۶ تا ۰٫۷ باشد. و نیز سنگ هوازده نباشد.


سنگ نما و کف

سنگهای آذرین ، دگرگدنی و رسوبی که دارای این ویژگیها باشند، به عنوان سنگ نمای ساختمان بکار می‌روند.

مقاومت فشاری آن بیش از ۵ مگا پاسکال باشد.

ضریب نرم شدگی بین ۰٫۷ تا ۰٫۹ باشد.

نداشتن درزه و شکاف در سنگ.

نبود کانیهای رسی و مواد قابل حل در سنگ.

نبود حالت هوازدگی.

داشتن رنگ مرغوب.


سنگهای قابل مصرف در راه سازی

سنگها در راه سازی مصارف متعدد دارند که از جمله این موارد پل سازی ، زیر سازی ، سنگفرش ، زیر ریل آهن و غیره است. انواع سنگهای آذرین ، دگرگونی و رسوبی که واجد خصوصیتهای زیر باشند، در راه سازی قابل استفاده خواهند بود.

مقاومت فشاری بیش از ۱۰۰ مگا پاسکال

ضریب نرم شدگی بیش از ۰٫۹

میزان جذب آب ، کمتر از ۱ درصد

وزن مخصوص بیش از ۲٫۳ گرم بر سانتیمتر مکعب.

مقاومت ضربه‌ای آن ۱۵ کیوگرم نیرو بر سانتیمتر مکعب باشد.

نداشتن کانیهای رسی ، گچ و مواد قابل حل در آب.

عدم آلتراسیون و هوازدگی در سنگ.

سنگهای قابل استفاده در تونل‌ها و محیط‌های آبی.

در تونلها از گرانیت ، دیوریت ، گابرو و یا بازالت که مقاومت فشاری آنها از ۱۰۰ مگا پاسگال باشد، استفاده می‌کنند. ویژگی‌های سنگ‌های مصرفی در محیط آب به شرح زیر است.

نداشتن کانی‌های رسی ، گچ و مواد محلول در آب.

همگن بودن سنگ.

داشتن مقاومت در برابر فشارهای بالا.


سنگهای مقاوم در برابر محلولها و حرارت

سنگهایی که در برابر اسیدها مقاومند، عبارتند از گرانیت ، دیاباز ، دیوریت ، کوارتزیت و بازالت. سنگهای مقاوم در برابر محلولهای قلیایی عبارتند از سنگ آهک ، دولومیت ، سنگ مرمر و منیزیت. سنگهایی که در شرایط حرارت بالا مقاوم هستند عبارتند از بازالت ، دیاباز و توف. ویژگی مهم این سنگها داشتن مقاومت فشاری بیش از ۱۰۰ مگا پاسگال است که میزان جذب آن حداکثر به ۱ در صد می‌رسد.


ضرورت استفاده و کاربرد سنگ ساختمانی

از نقطه نظر زمین شناسی سنگ به موادی از پوسته زمین اطلاق می شود که از یک یا چند کانی که با یکدیگر پیوند یافته اند، تشکیل شده است. در بسیاری از نقاط ایران، سنگ از مصالح بوم آورد محسوب میشود که سهل الوصول، فراوان، ارزان و بادوام است. سنگ در انواع مختلف و با کیفیت های گوناگون موجود است و با داشتن مقاومت های متفاوت امکان بهره گیری در شرایط مختلف جوی را فراهم می سازد.

انواع مختلف سنگ ها در پی سازی و نیز در داخل و خارج ساختمان برای کف سازی، پوشش نما، دیوار چینی، ازاره، تزئینات و… به کار میروند. سنگ در ساخت ابنیه سنگین نظیر پل ها، تونل ها، بهمن گیرها، دیوارهای حایل، سنگ چین ها و همچنین در راه سازی نقش ویژهای دارد. در دیوارهای چینه ای به صورت خشکه چین و در نماسازی با ملات استفاده می شوند.

یکی دیگز از فرآورده های سنگ ساختمانی، شن و ماسه است که در ترکیب با مواد چسبنده، مصالح ساختمانی جدید تولید میکنند . نظیر انواع ملات ها، محصولات بتنی، موزاییک، آسفالت و…


گروه بندی زمین شناسی سنگ ها

در مبحث زمین شناسی سنگ ها ، سنگ های ساختمانی را به صورت های مختلف، از نظر زمین شناسی، ترکیب شیمیایی، ساخت و بافت و… گروه بندی کرده اند. اما مهمترین و عمده ترین آن ها، گروه بندی از لحاظ زمین شناسی است. زیرا در این روش منشا پیدایش سنگ ها مورد بررسی قرار می گیرد. در این گروه بندی زمین شناسی سنگ ها ، سنگ های موجود در طبیعت را به سه دسته تقسیم می کنند:

  1. سنگ های آذرین
  2. سنگ های رسوبی یا ته نشسته
  3. سنگ های دگرگونی

سنگ های آذرین

به انگلیسی: Igneous Rock

سنگ های آذرین بر اثر سرد شدن مواد بسیار داغ درون زمین (ماگما) به وجود می آیند، از این رو آن ها را سنگ های آتشفشانی، سنگ های خروجی یا اولیه نیز می نامند. دمای اعماق زمین بسیار بالاست و برخی از سنگ ها را ذوب می کند. این سنگ ها در زیر یا سطح زمین دوباره سرد شده و سنگ های آذرین را به وجود می آورند که بافتی شیشه ای و حفره ای دارند و از بلورهای ریز یا درشت تشکیل شده اند.

سنگهای آذرین به لحاظ سرد شدن و نحوه انجماد شامل سه دسته هستند:

  1. سنگ های آذرین درونی که مواد مذاب آنها در زیر زمین به تدریج سرد شده و فرصت کافی برای بلوری شدن داشته اند. نظیر گرانیت، دیوریت و سینیت.
  2. سنگ هایی که مواد مذاب آنها درون زمین به آهستگی شروع به سرد شدن کرده اند ولی قبل از سرد شدن کامل، به نقاط خنک تر زمین منتقل شده و عمل سرد شدن سریع تر صورت گرفته است. از این رو داخل این سنگ ها بلوری ولی سطح خارجی آنها غیر بلوری است. نظیر پرفیر گرانیت، پرفیر دیوریت و پرفیر سینیت.
  3. سنگ های آذرین بیرونی که مواد مذاب آنها به سطح زمین آمده و به تندی سرد شده اند، لذا فرصت بلوری شدن نداشته اند نظیر بازالت و پرفیریت ها.

سنگ های رسوبی (ته نشسته)

به انگلیسی: Sedimentary Rock

به طور کلی منشا همه سنگ های روی زمین آذرین است. برخی از سنگ های آذرین در اثر عوامل جوی و غلطیدن بر روی یکدیگر خرد می شوند و رودها این خرده سنگ ها را با خود به دریاها و دریاچه ها می برند. این مواد به علت سنگینی به ته آب رفته، روی هم قرار می گیرند و پس از سفت شدن سنگ های رسوبی را به وجود می آورند. با توجه به توضیحات فوق می توان ویژگی های زیر را برای این سنگ ها برشمرد:

  • این سنگ ها لایه لایه اند که ممکن است رنگ یا جنس هر لایه با لایه دیگر متفاوت باشد.
  • ممکن است بقایای موجودات دریایی در لابه لای لایه های آن یافت شود.
  • ممکن است در حین رسوب، مقداری خاک و لای در بین لایه های این سنگ ها قرار گیرد.

حدود ۷۰% سنگ های سطح زمین، رسوبی هستند. این سنگ ها به دلیل داشتن منابع مهم نظیر نفت، گاز، زغال، آهن، اورانیم و نیز مواد مورد نیاز در ساختمان سازی مانند آهک، گچ و غیره از اهمیت خاصی برخوردارند. در ایران، سنگهای رسوبی در کوه های البرز و زاگرس به فراوانی یافت می شوند.

وزن مخصوص و سختی سنگ های رسوبی از سنگ های آذرین کمتر است.


سنگ های دگرگونی

به انگلیسی: Metamorphic Rock

برخی از سنگ های آذرین یا رسوبی تحت تأثیر فشار، حرارت زیاد، عوامل جوی و… دچار تغییر و دگرگونی می شوند و سنگ های دگرگونی را به وجود می آورند.

این سنگ ها بر حسب آنکه تحت چه فشار و دمایی دگرگون شده اند، انواع مختلفی دارند.

سنگ های آذرین دگرگون شده را «اُرتو» و سنگ های رسوبی دگرگون شده را «پارا» می نامند. مقاومت سنگ های دگرگونی عموماً زیاد است و بیشتر آنها بافت کریستالی دارند. سنگ مرمر و شیست از این دسته هستند.


خواص سنگ ها

جهت استفاده صحیح از سنگ های ساختمانی، شناخت خواص آن ها امری ضروری است. خواص سنگ ها را می توان به سه دسته زیر تقسیم بندی کرد:

  1. خواص فیزیکی
  2. خواص شیمیایی
  3. خواص مکانیکی

در ادامه به توضیح این خواص سنگ ها پرداخته خواهد شد.


خواص فیزیکی سنگ ها

در بررسی خواص فیزیکی سنگ ها باید موارد مختلفی را مورد نظر قرار داد که یک به یک به توضیح این موارد خواهیم پرداخت:

  • وزن مخصوص: این وزن برای سنگ های ساختمانی بین ۱٫۷ تا ۳ gr/cm۳ می باشد. هر چه این میزان بالاتر باشد، سنگ ها در برابر نیروهایی که در ساختمان به آن ها وارد می شود و نیز در برابر عوامل جوی مقاومترند. از طرفی هر چه میزان وزن مخصوص سنگ بیشتر باشد، جلاپذیرتر خواهد بود.
  • تخلخل: وجود خلل و فرج در سنگ ها و نفوذ آب، هوا و مواد دیگر در حفره ها موجب ایجاد تغییرات فیزیکی و شیمیایی در سنگ می شود. به طور کلی تخلخل، وزن مخصوص و مقاومت مکانیکی سنگ را کاهش می دهد.
  • لایه بندی و تورق سنگ ها: در ساختار پاره ای از سنگ ها امتداد یا سطوحی دیده می شود که در آن ها نیروی چسبندگی و اتصال دانه ها نسبت به دانه های دیگر کمتر است. لذا این سنگ ها هنگام شکسته شدن در امتداد معینی شکسته می شوند. در سنگ های رسوبی این سطوح در امتداد لایه ها هستند.
  • رنگ و رگه: این ویژگی در زیبایی سنگ ها نقش مهمی دارد. برخی از سنگ ها، خصوصاً سنگ هایی که رنگ تیره دارند، در برابر آفتاب تغییر رنگ می دهند. بنابراین باید در کاربرد آن ها دقت شود.
  • بافت: بافت سنگ بیانگر اندازه دانه های سنگ است که بر زیبایی، کارپذیری و قیمت آن تأثیر دارد. زیرا سنگ های ریزدانه را بهتر می توان تیشه ای کرد.
  • مقاومت در برابر یخبندان: اگر حفره های سنگ های متخلخل نظیر سنگ های آهکی از آب اشباع شوند، این آب در زمستان یخ زده و چون جایی برای اضافه حجم ندارد سبب ایجاد ترک در سنگ می شود. سنگ های مرمر، شیست و گرانیت در مقابل یخبندان نسبت به سایر سنگ ها مقاومترند.
  • مقاومت در برابر آتش: آتش موجب تخریب کلی در سنگ ها نمی شود ولی ممکن است نمای ماسه سنگ ها، گرانیت و مرمر را سیاه کند و یا سنگ هایی را که رنگ روشن دارند، صورتی کند (به علت اکسید شدن آهن موجود در آن ها.) آتش بر سنگ های آهکی تأثیر چندانی ندارد ولی در پاره ای موارد ممکن است موجب پخته شدن و سستی آن ها گردد.

خواص شیمیایی سنگ ها

بخش دوم در بررسی خواص سنگ ها ، مربوط به خواص شیمیایی آن هاست که در دو بخش زیر به بررسی این خواص خواهیم پرداخت:

  • پوسیدگی: نمک های محلول در آب موجب ایجاد شوره و پوسیدگی در سطح سنگ ها می شوند. همچنین گازهایی نظیر SO۲ ،CO ،CO۲ و… که در هوا موجودند باعث ایجاد واکنشهای شیمیایی در سطح سنگ ها و تخریب و پوسیدگی آن ها خواهند شد.
  • تأثیر فلزات بر سنگ ها: اکسیداسیون فلزات به سختی از روی سطوح متخلخل سنگ ها تمیز می شود. از طرفی انبساط ناشی از زنگ زدگی در قطعات فلزی که داخل سنگ ها قرار داده می شوند، موجب تخریب سنگ ها می گردند. علاوه بر اینها آب بارانی که از سطوح مسی بر روی سنگ های آهکی بریزد موجب ایجاد لکه های سبز رنگ بر روی سطح آن ها می شود.

خواص مکانیکی سنگ ها

یکی دیگر خواص سنگ ها ، خواص مکانیکی آن هاست که در دو بخش زیر به بررسی این خواص خواهیم پرداخت:

  • سختی: سختی سنگ های مختلف، متفاوت است و غالباً به هنگام کاربرد سنگ ها در کف سازی و پله مورد توجه قرار می گیرد. از طرفی سختی سنگ هزینه آماده کردن آن را افزایش میدهد.
  • دوام و پایایی: این خصلت معیار مدت زمان پایداری سنگ ها در برابر عوامل جوی، حفظ ویژگی های ظاهری، استحکام، تجزیه و… است. این زمان بسته به محیط (داخلی و یا خارجی) و کاربری مورد نظر متفاوت است.

استخراج سنگ

استخراج سنگ از معدن به چند روش زیر صورت میگیرد:

  • استفاده از سیم برش الماسه
  • استخراج با مته
  • روش انفجاری

انتخاب روش مناسب برای استخراج بلوک سنگ (کوپ)، بستگی به شرایط ویژه معدن دارد. ممکن است برای استخراج بهینه سنگ تلفیق چند روش ضروری باشد. سنگ استخراج شده از معدن را سنگ قله گویند.


استفاده از سیم برش الماسه در استخراج سنگ

اصول کار برش با سیم الماسه عبارتست از کشیدن یک حلقه سیم پیوسته بر روی سنگ. این سیم از یی کابل فولادی تشکیل شده است که در آن حلقه های (سیگمنت ها) کوچک الماسی به فواصل منظم قرار گرفته اند و عمل برش را میسر می سازند. در اثر کشیده شدن مداوم سیم روی سنگ، شکافی در آن ایجاد می شود. کشیدن سیم به وسیله یک چرخ متحرک صورت می گیرد که از یک منبع برقی یا هیدرولیکی نیرو می گیرد و بر روی ریلهای ثابتی حرکت می کند.

هنگام برش، در جهت سیم آب می ریزند تا هم سیم را خنک کند و هم ذرات سنگ و تراشه ها را بشوید. سیستم سیم برش الماسه مزایای زیادی دارد که از آن جمله می توان به افزایش سرعت تولید، کاهش سر و صدا در هنگام عملیات، افزایش ارزش بلوک سنگ و حفاظت از محیط زیست، اشاره نمود.


استخراج سنگ با مته

در این روش از ماشینی استفاده می شود که در آن یک پیستون متحرک انرژی لازم برای شکستن سنگ را به ساقه، مته و سرمته منتقل می کند. بدین ترتیب سرمته به درون سنگ رانده می شود و آن را می شکند. ابعاد سرمته و نوع آن بستگی به جنس سنگ و مقاومت نفوذی آن دارد. در این روش سرعت تولید بسیار کم و سر و صدای ایجاد شده بسیار زیاد است اما از سوی دیگر آسیب به محیط زیست در روش استخراج سنگ با مته حداقل است.


استخراج سنگ با شیوه انفجاری

شیوه انفجاری روش استخراج تخریب کننده و غیر اصولی است. زیرا غیر از هدر دادن بخشی عظیمی از ذخایر و تبدیل آن ها به لاشه، منجر به تولید سنگ های نامطلوب از نظر شکل هندسی به همراه درز و شکاف های ناشی از تاثیر انفجار می شود. بنابراین درصد بالایی از ذخایر سنگ حین استخراج و بخش دیگری در کارخانه سنگ بری در خلال برش سنگ، به دلیل ترک های ایجاد شده بر اثر انفجار، به صورت باطله از بین می رود. بر همین اساس این روش تبعات منفی زیادی برای محیط زیست به همراه خواهد داشت.

از روش استخراج سنگ به شیوه انفجار بیشتر در معادن سنگ آهک، سنگ گچ، سنگ آهن و مس استفاده می شود چون این سنگ ها بطور مستقیم استفاده ساختمانی ندارند و برای آماده سازی به خردایش و تصفیه آن ها از سایر ناخالصی ها پرداخت.


آماده کردن سنگ

سنگی که از معدن استخراج می شود باید جهت مصرف در ساختمان آماده گردد. آماده کردن سنگ را اصطلاحاً قواره کردن می گویند. سنگ ها را معمولاً به دو صورت آماده می کنند:

کار شده (به صورت ضخیم و لوحه) و خرد شده.

کوچکترین ابعاد سنگ های کار شده معمولاً نباید از ۱۵ سانتیمتر کمتر باشد. چنین ضخامت سنگ هایی که به صورت لایه لایه می باشند، که به علت این استحکام چندانی ندارند، نباید از ۸سانتیمتر کمتر باشد.

برخی از سنگ ها مانند سنگ قلوه رودخانه ای و سنگ لاشه، مستقیماً پس از استخراج و بدون عملیات آماده سازی مورد استفاده قرار می گیرند.


سنگ های قلوه رودخانه ای

به انگلیسی: Stream Stone

آماده کردن سنگ های قلوه رودخانه اس به شرح ذیل است؛ این سنگ ها در مسیر رودخانه، در اثر ساییده شدن بر روی یکدیگر دارای لبه های گرد و سطحی تقریباً صاف و صیقلی هستند. سنگ قلوه رودخانه ای حداقل قطری برابر ۵ سانتیمتر دارد. از این سنگ ها در ابعاد کوچک به عنوان پر کننده در مصالح دیگر و در ابعاد بزرگ برای دیوار سازی استفاده می کنند. کوچکترین سنگ قلوه ای که در دیوار سازی سنگی به کار میرود، قطری در حدود ۱۵ سانتیمتر دارد.


سنگ های لاشه

به انگلیسی: Rubble Stone

آماده کردن سنگ لاشه به این شرح است که؛ سنگ لاشه در روش انفجاری استخراج سنگ یا در اثر خرد کردن قطعات بزرگتر سنگ به دست می آید. بنابراین شکل هندسی خاصی ندارد و اگر لبه های تیز و برنده نداشته باشد، بدون عملیات آماده سازی مورد استفاده قرار می گیرد. از این سنگ برای ساختن پی و دیوار چینی مخصوصاً دیوار حایل نگهدارنده خاک استفاده می کنند.


سنگ قواره

این سنگ از سنگ لاشه به دست می آید و در کارگاه ساختمانی با کمی تیشه کاری ابعاد منظمی یافته و دارای گوشه های معین می گردد. از سنگ قواره برای دیوار های باربر، جدول سازی و کف سازی استفاده می کنند.


سنگ بادبر (رگه ای – مالون)

به انگلیسی: Ashlar

سنگ بادبر به دو طریق آماده می شود: اگر چهار طرف نمای آن (سطوح ملات خور) تراشیده شوند ولی پشت آن بدون تراش باقی بماند، به آن سنگ سر تراش یا نیم تراش گویند. ولی اگر پشت آن نیز تراشیده شود، به آن سنگ تمام تراش می گویند. در هر دو حالت، نمای سنگ را به صورت تیشه ای یا کلنگی در می آورند. سنگ تمام تراشی که طبق اندازه معینی بریده شود، سنگ اندازه نامیده می شود.

سنگ بادبر را در دیوارهای باربر و غیر باربر، تونل سازی، پل سازی، جدول سازی، سنگ فرش و پله به کار می برند. یکی از عمده ترین کاربردهای سنگ لاشه و بادبر به ویژه در نقاط کوهستانی، اجرای قوسهای سنگی در پل ها و درگاه هاست.


سنگ بادکوبه ای

به انگلیسی: Pitched Stone

سنگ بادکوبه ای، سنگ سر تراشی است که دور تا دور وجه نمای آن را به صورت یک نوار باریک با قلم می تراشند و بقیه سطح نما را تیشه داری می کنند.


سنگ پلاک

سنگ پلاک پرمصرف ترین سنگ در صنعت ساختمان است که از بریدن سنگ قله به صورت چهار ضلعی، با ضخامت کم و در ابعاد مورد نیاز به دست می آید. سطح نمای سنگ پلاک را به صورت های مختلفی نظیر تیشه ای، کلنگی، چکشی، ساب خورده و… پرداخت می کنند.

ضخامت سنگ های پلاک بر حسب نوع و کاربرد آن ها تعیین می شود. سنگ های با ضخامت ۱ سانتیمتر برای قرنیز اتاق ها، ۲ سانتیمتری برای کف سازی داخل ساختمان و نما سازی، ۳ سانتیمتری برای کف سازی محوطه (معمولاً سطح سنگ کف محوطه را جهت جلوگیری از سر خوردن، تیشه ای می کنند) و ۴ سانتیمتری برای سطح پله به کار می روند. گاهی سنگ های پلاک با ضخامت بیشتر از ۴ سانتیمتر نیز جهت مصارف خاص یا در تزئینات مورد استفاده قرار می گیرند.

پس از برش سنگ پلاک، تکه های اضافی سنگ را خرد می کنند و در ساخت موزاییک و یا به عنوان پر کننده در مصالح دیگر به مصرف می رسانند. همچنین از سنگ پودر شده نیز میتوان در ساخت ملات جهت بندکشی یا دوغاب ریزی بین درز سنگ فرش ها استفاده کرد.


سنگ های عملیات ساختمانی

سنگ های مورد استفاده در عملیات ساختمانی به صورت های مختلفی نام گذاری می شوند، گاهی بر حسب شکل هندسی آن ها (که در مبحث «آماده کردن سنگ» شرح داده شد)، گاهی بر حسب محلی که از آنجا استخراج می شوند مانند سنگ خرم آباد، سنندج و… و یا بر حسب ماده عمده تشکیل دهنده آنها مانند سنگ آهک، سنگ گچ و… .

در این مبحث رایج ترین سنگ های عملیات ساختمانی بررسی خواهند شد.


ماسه سنگ ها

به انگلیسی: Sand Stone

یکی از دسته سنگ های عملیات ساختمانی ماسه سنگ ها هستند. ماسه سنگ ها، سنگ های رسوبی متشکل از دانه های سیلیسی به هم چسبیده هستند. سختی و دوام ماسه سنگها به نوع ماده چسباننده آن ها بستگی دارد. این ماده ممکن است سیلیس، اکسید آهن یا رس باشد. موادی نظیر آهک، فلدسپار و میکا نیز در برخی
از ماسه سنگ ها دیده می شوند که موجب تغییر رنگ و بافت آنها می گردند. این سنگ ها به رنگ های خاکستری، خرمایی، قهوه ای روشن، حنایی، قرمز، مسی و ارغوانی یافت می شوند.

ماسه سنگ ها متخلخل هستند و درصد جذب آب آنها ۱٫۵ الی ۶% وزن آنهاست. به سبب اینکه ماسه سنگ ها در برابر یخبندان مقاومند، از آنها به صورت سنگ لاشه، بادبر و… برای مصارف خارجی نظیر دیوار سازی، جدول سازی و… استفاده می کنند. نصب آنها نیز با ابزار غیر آهنی صورت می گیرد. انواع ماسه سنگ ها را معمولاً بر حسب نوع مواد یا واسطه چسباننده آن ها نام گذاری می کنند، مانند:

ماسه سنگ سیلیسی (Siliceous Sandstone – Ganister): که ماده چسباننده آن عمدتاً سیلیس است. این سنگ بسیار مقاوم است و حتی در محیط های اسیدی نیز مقاومت بالایی دارد. این نوع ماسه سنگ ها اکثراً خاکستری رنگ هستند.

ماسه سنگ آهکی (Calcareous Sandstone): که ماده چسباننده آن را کربنات کلسیم تشکیل می دهد. ماسه سنگ آهکی سفید رنگ است و در برابر اسیدها مقاوم نیست.

ماسه سنگ آهن دار: که مواد چسباننده آن را کانی های اکسید آهن نظیر هماتیت و لیمونیت تشکیل می دهند. رنگ این نوع سنگ ها قرمز-قهوه ای یا قهوه ای است و اغلب بادوام هستند.

ماسه سنگ رسی (Argillaceous Sandstone): که مواد چسباننده آن عمدتاً کانی های رسی هستند. رنگ آن ها خاکستری متمایل به سبز یا خاکستری متمایل به آبی متوسط تا تیره است.

کوارتزیت (Quartzite): ماسه سنگ بسیار سخت شده و نوعاً دگرگون شده با حداقل ۹۵% سیلیس است. این سنگ بسیار بادوام است و برای کف سازی به کار می رود و به رنگهای سفید، خاکستری (خاکستری متمایل به سبز و خاکستری متمایل به آبی) و قهوه ای یافت میشود. کوارتزیت (که اغلب با گرانیت اشتباه می شود) از گرانیت سختتر بوده و با ظاهر زبر و بلوری خود قابل شناسایی است. به دلیل همین ظاهر زبر، بیشتر در ساختمان های ارزان قیمت مورد استفاده قرار می گیرد.


انواع سنگ‌های آهکی ساختمانی

سنگ های آهکی (Calcareous Stone , Limestone)،  سنگ هایی با منشا رسوبی هستند که اساساً متشکل از کربنات کلسیم (کلسیت) یا کربنات مضاعف کلسیم و منیزیم (دولومیت) یا ترکیبی از این دو می باشند. این سنگ ها به رنگ های سفید، خاکستری، نخودی، قرمز و آبی و در گستره وسیعی از نظر اندازه، قواره و شکل یافت می شوند. سطح نهایی آن ها را می توان به صورت صیقلی، کلنگی و تیشه ای پرداخت کرد.

سنگ های آهکی را برای تزئینات داخل و خارج ساختمان، دیوار، تزئینات کف، نما سازی، ستون سازی و مجسمه سازی به کار می برند. ولی در خارج از بنا نباید از سنگ های آهکی در کنار ماسه سنگ ها یا روی آن ها استفاده کرد زیرا موجب تخریب فوری ماسه سنگ ها می شوند.

انواع سنگ های آهکی به شرح زیرند:

  • سنگ آهک دولومیتی (دولومیت – Dolomite): این سنگ از کربنات مضاعف کلسیم و منیزیم تشکیل شده است. دولومیت سنگ نسبتاً مقاومی است ولی نباید از آن در محل هایی که در برابر هوای آلوده قرار دارند، استفاده کرد زیرا در برابر هوای آلوده مقاومت چندانی ندارد.
  • سنگ آهک متبلور (تراورتن – Travertine): وقتی آب حاوی بی کربنات کلسیم تبخیر شود از خود کربنات کلسیم به جای می گذارد. اگر این اتفاق در چشمه های آب گرم رخ دهد، سنگ تشکیل یافته از آن تراورتن (این نام از شهر تریومی واقع در ایتالیا گرفته شده) نامیده می شود و اگر در غارها رخ دهد، چکنده (استالاکتیت) و چکیده (استالاکمیت) تشکیل می شود.  تراورتن سنگی متخلخل (دارای بافت حفره ای) و بلورین است و ساختمانی لایه ای دارد. این سنگ به علت بافت خوشایند آن و نیز تمایل به نمایش حفره های طبیعی کوچک روی سطح بریده شده اش، به عنوان سنگ تزئینی در داخل و خارج ساختمان به کار می رود. تراورتن به صورت قلوه سنگ نیز جهت کارهای تزئینی یا دیوار چینی های تزئینی مورد مصرف قرار می گیرد. سنگ تراورتن در رنگ های سفید، کرم، خاکستری، خرمایی روشن و تیره یافت می شود.
  • سنگ آهک استخوانی: این سنگ از تراکم فسیل ها و استخوان های باقی مانده از انواع آبزیان و مرجان ها تشکیل می شود. اکثراً خاک ریز نیز در تشکیل سنگ آهک استخوانی شرکت می کند به همین دلیل سنگ بریده شده حالت صیقلی ندارد.
  • سنگ آهک ریز بلورین: سنگ آهکی عمدتاً یا تماماً متشکل از بلورهایی چنان کوچک که فقط با بزرگ نمایی قابل تشخیص هستند. سنگ آهک ریز بلورین و سنگ تراورتن که صیقل پذیرند و در تعریف مرمر تجاری نیز جای می گیرند، ممکن است هم با عنوان سنگ مرمر شناخته شوند و هم با عنوان سنگ آهک.

سنگ های رسی

سنگ های رس از انواع سنگ های دگرگونی هستند که از دگرگون شدن خاک رس طول زمان بدست می آیند. سنگ های رسی به صورت لایه لایه و به رنگ سیاه یا خاکستری می باشند و با نام شیست (Schist) خوانده می شوند. شیست یه همان سنگ های رسی به طور نامنظم در نما سازی ساختمان، پوشش های سقفی بجای سفال و فرش کردن کف خیابان ها استفاده می شود.

در کشور ایران نیز معادن مختلف شیست وجود دارد که یکی از غنی ترین این معادن در منطقه میگون در شمال شهر تهران قرار دارد.

شیل (انگلیسی: Shale) نوعی سنگ رسوبی آواری است که از ترکیب کانی رس و دیگر کانی‌ ها و ذرات در اندازه لای، به‌ویژه کوارتز و کلسیت تشکیل شده است. نسبت رس به دیگر کانی‌ها متغیر است. شیل با شکستگی‌ها یا لایه بندی موازی با ضخامت کمتر از یک سانتی‌متر شناخته می‌شود.


سنگ گرانیت

سنگ گرانیت از انواع سنگ های آذرین درونی و عموماً بسیار سخت، بادوام و بسیار جلا پذیر است. جلا پذیری آن از ساب معمولی و نمای سنگی تا مرحله آئینه ای شدن امکان پذیر است. در واقع ظاهر گرانیت متأثر از کار انجام شده بر روی سطح نهایی آن است که ممکن است تیشه ای، کلنگی، چکشی و یا صیقلی باشد. بهترین نمای سنگ گرانیت حالت صیقلی آن است که زیبایی رنگ و کریستال های آن را نمایش می دهد. رنگ گرانیت معمولاً توسط میزان فلدسپار آن تعیین می گردد و به رنگ های خاکستری و صورتی روشن تا صورتی یا قرمز تیره دیده می شود.

گرانیت یکی از محکم‌ ترین و سخت‌ ترین سنگ‌ ها می‌ باشد بهمین خاطر بعنوان مصالح ساختمانی بصورت گسترده‌ای استفاده می‌شود. مقاومت انواع سنگ های گرانیت در مقابل خوردگی باعث استفاده گسترده از آن در آزمایشگاه‌ ها شده‌ است. مقاومت و سختی بالای این سنگ این امکان را فراهم می‌کند که ورقه‌هایی به ضخامت تنها چند میلی‌متر از این سنگ ساخت.

گرانیت سنگی است که از سرد شدن توده‌ های مذاب شکل گرفته است. گرانیت سمبل سختی، مقاومت و دوام است. گرانیت‌ ها به رنگهای سفید، خاکستری، پرتغالی، سبز، مشکی، قرمز و غیره دیده می‌ شوند. سنگ گرانیت نسبت به سنگ های آهکی سخت تر اما یکنواخت است. گرانیت‌ ها به راحتی خش بر نمی‌ دارند و مقاومت آنها در مقابل حرارت بالا می‌ باشد. گرانیت بهترین کاربرد را در سنگفرش بیرونی و در مکانهایی که در معرض عبور و مرور زیاد است دارد ولی آنرا می‌توان در نمای بیرونی و سنگفرش داخلی ساختمان و پله‌ ها استفاده نمود عمده این سنگ ها از کشورهای آسیای میانه مانند هندوستان، چین، تایوان و ویتنام خریداری می‌گردد و از کیفیت بسیار بالایی برخوردار می‌ باشد. این نوع سنگ خود شامل ۲ نوع طبیعی و رنگ شده بوده که از انواع آن می‌ توان به سنگ هایی با نام هلویی و نخودی و قرمز رنگ شده، بلک گالکسی، شانسی بلک، کارمن رد، بالتیک براون، مپل رد، جوپارنا، مولتی کالررد ولگابلو، بیداسر قهوه‌ای، بیداسر سبز، باش پارادیسو، تن براون، سیلور پرل … اشاره کرد.

مقاومت سنگ گرانیت در برابر هوازدگی بسیار بالاست لذا از آن هم در مصارف داخل و هم خارج ساختمان نظیر بناهای یادبود، دیوارهای باربر، زیربنای تأسیسات، پله ها و ستون ها، جدول سازی، کف سازی و امور تزئینی استفاده می کنند.

چگالی یا جرم حجمی سنگ گرانیت برابر با ۲۶۵۰ کیلوگرم بر متر مکعب است. بین وزن مخصوص و چگالی (یا جرم حجمی) باید تفاوت گذاشت. چگالی، نسبت جرم یک ماده به حجم آن است. چگالی مواد مستقل از شتاب گرانشی است در حالیکه مطابق فرمول بالا، وزن مخصوص یک ماده متأثر از شتاب گرانش است؛ بنا بر این وزن مخصوص یک ماده در سطح زمین و سطح ماه متفاوت خواهد بود.

Y=p.g

Y= وزن مخصوص

p= جرم واحد حجم یا چگالی

g= شتاب جاذبه – ۹٫۸۲ برای زمین

بر این اساس وزن مخصوص سنگ گرانیت برابر خواهد بود با ۲۶۰۲۳ بر متر مکعب

هر چه دانه های سنگ گرانیت یکنواخت تر باشد، سنگ ارزش بیشتری خواهد داشت. از انواع سنگ گرانیت ساختمانی می توان گابرو، بازالت (سیاه سنگ) و دیاباز را نام برد که به آن ها اصطلاحاً گرانیت سیاه می گویند.


سنگ مرمر

به انگلیسی: Marble

سنگ مرمر حاصل دگرگونی سنگ های آهکی است. سنگی که عموماً تأثیر فشار و حرارت در حین دگرگونی، در اثر تبلور مجدد، بافت بلورین متمایزی پیدا می کند. بیشتر مرمرها بافت در هم قفل شده دارند. در واقع مرمر نسبت به مرمریت دگرگونی بیشتری را تحمل کرده است.

سنگ مرمر دارای انواع رنگ های سفید، خاکستری، سیاه، سبز، قرمز، زرد و ارغوانی می باشد. ولی مرمر خالص سفید و شفاف است. رنگ ها و رگه های همراه با مرمر نشان از ناخالصی های همراه سنگ آهک اولیه است.

سنگ مرمر را برای تزئینات و مصارف داخل ساختمان نظیر کف، دیوار و کارهای هنری به کار میبرند. مقاومت مرمر در مقابل رطوبت، آلودگی هوا و گازهای سولفور کم است، لذا جهت نما سازی خارج ساختمان در شهرهایی با هوای آلوده مناسب نیست. برای سطوح خارجی سطح غیر صیقلی مرمر توصیه می شود.

همان گونه که قبلاً نیز اشاره شد، برخی از سنگ ها هم با عنوان مرمر و هم باعنوان سنگ های آهکی به فروش می رسند، چون مرمر حاصل دگرگونی سنگ های آهکی است؛ بنابراین ممکن است در بازار تجارت نام هایی چون مرمر آهکی (یا همان مرمر)، مرمر تراورتن (یا همان تراورتن)، مرمر اونیکس (یا سنگ سلیمانی که شفاف،معمولاً لایه ای و نهان بلور با ته رنگ های زرد، قهوه ای و سبز است)، مرمر سرپانتین (سنگی به رنگ سبز تا سیاه مایل به سبز) نیز به چشم بخورند.

چگالی سنگ مرمر حدوداً ۲٫۲ گرم بر سانتی متر مکعب یا ۲۲۰۰ کیلوگرم بر متر مکعب می باشد. بنابراین وزن مخصوص سنگ مرمر در زمین با شتاب جاذبه ۹٫۸۲ از فرمول زیر محاسبه خواهد گردید.

وزن مخصوص سنگ مرمر = ۲۲۰۰x۹.۸۲ = ۲۱۶۰۴

از مرمر در ساخت مجسمه و پیکره ها کاربرد فراوانی دارد. در کشورهای ایتالیا و فرانسه می توانید بسیاری از این محسمه های و پیکره های تراشیده شده از انواع مرمر را مشاهده کرد.


سنگ مرمریت

سنگ مرمریت سنگی آهکی است که تا حدودی دگرگونی شده است. مرمریت بر حسب شدت دگرگونی سنگ مادر به سه دسته سنگ چینی، کریستال و ابری تقسیم می شود.

سنگ چینی: به مرمریتی گفته می شود که بافت تمام بلورین، دانه ریز و هم اندازه دارد. سنگ چینی در مناطق دگرگونی با شدت کم تشکیل می شود و به سه دسته چینی سفید، چینی خاکستری و چینی کریستال تقسیم می شود.

سنگ کریستال: به مرمریتی گفته می شود که بافت تمام بلورین، دانه درشت و هم اندازه دارد. کریستال در مناطقی تشکیل می شود که شدت دگرگونی زیاد تا متوسط باشد.

سنگ ابری: به مرمریتی گفته می شود که حاوی نوارهای غیر موازی از تمرکز کانی های روشن و تیره باشد که این ویژگی به سنگ حالت ابری می دهد. این سنگ در دگرگونی های با دمای بالا تشکیل می شود.

لازم به ذکر است که سنگ مرمریت با سنگ مرمر متفاوت می باشد.


توف چیست؟

توف یا سنگ سبز از سنگ های آذرین دگرگون شده است. این سنگ با دانه بندی ضعیف و رنگی از سبز متمایل به زرد تا سیاه یافت می شود. این نوع سنگ ها عموماً چگال و متراکم است، به طور نامنظم می شکند و به علت چسبندگی کم ذرات آن در اثر هوازدگی پوسته پوسته می شود و دانه های ریز از آن جدا می شود. به همین سبب کاربری آن به عنوان سنگ تزئینی کمتر است و به علت سبزی چشم نوازی که دارد، بیشتر در دیوار سازی پارک ها و دیوارهای حائل در ساختمان ها استفاده می گردد.


انجام انواع عملیات ساختمانی با سنگ

برای عملیات ساختمانی با سنگ و هنگام انتخاب سنگ های مختلف ساختمانی باید نکاتی را مد نظر قرار داد تا با انتخاب سنگ مناسب و مرغوب، عملیات سنگی نتیجه مطلوب تری داشته باشند. این نکات به این شرح خواهند بود:

  • سنگ ها از نظر ظاهری باید بی رگه و بدون حفره و سوراخ باشند.
  • در اثر ضربه، صدای زنگ بدهند.
  • از سنگ هایی که رنگ تیره دارند در مکان هایی که در مقابل تابش نور آفتاب هستند، استفاده نشود زیرا پس از گذشت چند سال کم رنگ می شود.
  • میزان جذب آب سنگ ها نباید زیاد باشد (کمتر از ۸% وزن سنگ).
  • سنگ ها باید متناسب با محل مصرف آن ها در مقابل عوامل جوی، سایش، نیروهای فشاری و… مقاوم باشند. (مقاومت فشاری برای قطعات باربر نباید از ۱۵۰ kg/cm۳ کمتر باشد.)

پس از انتخاب سنگ مناسب، هنگام انجام عملیات ساختمانی با سنگ باید موارد زیر را مد نظر قرار داد:

  • سنگ ها را باید ابتدا مرطوب کرد سپس مورد استفاده قرار داد.
  • هنگام دیوار چینی، سنگ ها باید طوری قرار گیرند که قفل و بست لازم بین آنها به وجود آید به طوری که بندها روی یکدیگر قرار نگیرند. (همانند آجر چینی)
  • سنگ های رج اول باید از بقیه بزرگتر باشند .
  • ملات بین سنگ ها به اندازهای باشد که سطوح دو سنگ با هم تماس نداشته باشند.
  • قرارگیری سنگ ها مخصوصاً در سنگ های لایه لایه، باید در جهت رگه یا خواب طبیعی آنها باشد به طوری که نیروهای وارده عمود بر رگه یا خواب سنگ باشند.
  • عملیات سنگی نباید در هوای زیر ۵ درجه سانتی گراد صورت گیرد.
  • از آنجا که برخی از سنگ ها از جمله گرانیت، سنگ چینی و… به اندازه کافی به ملات پشتشان نمی چسبند بنابراین نصب آنها در نما ممکن است با خطر سقوط سنگ همراه باشد. از این رو سنگهای نما را به روش هایی نظیر اسکوپ کردن، یا روش نصب خشک و… مهار می کنند.
  • در کف سازی، پس از نصب سنگ ها و دوغاب ریزی، سطح آنها را با دستگاه ساب در چند مرحله ساب می دهند. زیرا ممکن است در محل درزها، قطعات سنگ در یک سطح نباشند.

نگهداری از سنگ

برای نگهداری از سنگ های ساختمانی و جهت جلوگیری از تاثیر عوامل جوی، هوازدگی و … می توان موادی نظیر سیلیکات های سدیم و پتاسیم (آب شیشه) را روی سنگ ها مالید تا حفره های سطح آن ها را پر کنند. این مواد نباید بر روی سطوح پوسیده و فاسد اجرا شوند. برای نگهداری از سنگ های پوسیده از انواع پوشش های پلیمری برای ایجاد استحکام استفاده می کنند.

این پوشش ها تا عمق ۵ سانتی متر در داخل سنگ نفوذ می کنند و موجب پلیمریزه شدن و استحکام لایه های داخلی بدون تغییر در نمای سنگی می شوند. معمولاً از این مواد جهت تعمیر قطعات سنگی کوچک تزئینی که در معرض خطر آنی قرار دارند، استفاده می کنند.

برای تمیز کردن و نگهداری از سنگ هایی نظیر گرانیت، مرمر و شیست، از مواد پاک کننده رقیق استفاده می کنند تا سطح صیقلی آن ها آسیب نبیند.

ولی سطح سنگ های آهکی را می بایست با برس سیمی یا ساب نمدی تمیز کرد تا لکه ها و شوره های احتمالی ایجاد شده روی آن ها از بین برود.

گچ پلیمری
خرید آنلاین گچ
گچ گیپتون
فهرست
error: این محتوا تحت حفاظت است