ملات گچ کاری

روش تهیه و ساخت انواع ملات گچ ساختمانی

جهت ساخت انواع ملات گچ کشته باید پس از تعیین اجزای تشکیل دهنده و مخلوط کردن آنها، مواد مورد نظر را بر آب اضافه کرد و طبق دستورالعمل هایی که در بخش های بعدی ذکر می شود ملات ساخته خواهد شد.


شناسایی اصول ایمنی و حفاظت در ساختن انواع ملاتهای گچ کشته

در ساختن ملات گچ و گچ کشته باید دقت نمود که پودر گچ در صورت شخص استفاده کننده ریخته نشود چون ممکن است باعث ایجاد ناراحتی های تنفسی یا چشمی گردد. لذا بهتر است از ماسک تنفسی و عینک حفاظتی استفاده شود و در صورت نفوذ در چشم، بلافاصله با آب سرد و تمیز چشم را شستشو داد.


انواع ملات گچ

اگر در محلی از ساختمان احتیاج به ملاتی داشته باشیم که از ملات گچ و خاک زودگیرتر باشد از این ملات استفاده می نمایند و یا اگر رنگ سفید ملات برای ما مطرح باشد باز هم از ملات گچ استفاده می نمائیم، مانند سفید کاری اطاقها و همچنین در محل هایی که احتیاج به یک تکیه گاه موقت داشته باشیم و بخواهیم آجری را برای تکیه گاه نه چدان محکم به دیوار متصل نمائیم از این ملات استفاده می نمائیم (اصطلاحا به آن آجر که بوسیله گچ به سطح عمودی دیوار چسبانیده می شود پکفته یا پاکوفته می گویند).

 

گچ آماده

گچ آماده برای سفید کاری به کار می رود و به طریق زیر ساخته می شود.

مقداری آب در یک ظرف می ریزند و گرد گچ را به آن اضافه می کنند پس از اینکه تا سطح آی را گچ گرفت، با پنجه دست به هم می زنند و برای چند دقیقه ای آن را به حال خود می گذارند تا دانه های گچ خیس بخورد. در این موقع دوباره آن را به هم می زنند و مصرف می کنند.

گچ آماده که آن را گچ خیس خورده نیز می گویند دیرتر خود را می گیرد و به کار صاف و صیقل کردن می خورد. البته هر چه مقدار گچ که در آب می ریزند بیشتر باشد زودتر خود را می گیرد و هر چه مقدار ان کمتر باشد این کار دیرتر انجام می شود. این گچ را پرمایه یا کم مایه نیز می گویند.

 

گچ عسلی

گچی که سفت و سخت است که هم می تواند با رنگ های پودری موجود ترکیب شود (برای زمینه کاری) و هم اینکه قابلیت دمبر خوردن را داشته (در مقابل برش خوردن مقاوم بوده و خراشیده نشود) باشد. برای ساخت این گچ تقریبا ۵/۱ پیمانه آب و یک پیمانه گچ را با یکدیگر مخلوط می کنند. (البته بستگی به نوع گچ دارد). گچ عسلی گچی ورز گرفته همانند عسل می باشد.

 

گچ دستی

برای تهیه گچ دستی مقداری آب در ظرف می ریزند و گچ به آن اضافه می کنند تا سطح آب را به پوشاند و فوری آن را با آب به هم می زنند تا گچ دستی به دست آید. این گونه گچ برای کارهای فوری در ساختمان سازی به کار می رود.

از قبیل محکم کردن چهارچوب و سرتیر آهن ها و محکم کردن شمع های چوبی و نظایر آن.

 

گچ کشته

گچ کشته، گچی است دیرگیر که جهت سفیدکاری و آستر کشی بکار می رود. دلیل دیرگیر بودن این ملات این است که گچ کار فرصت استفاده از ملات را جهت سفید کاری داشته و در این فاصله ملات خشک نشود. جهت ساختن این ملات باید گچ الک شده دانه ریز را داخل آب ریخت مدتی مالش داد تا کریستال های گچ فرصت تشکیل پیدا نکنند.

 

گچ خاک

ملات گچ خاک به دو صورت وجود دارد. در برخی کارخانجات تولید گچ ساختمانی، این محصول تولید میشود. در حقیقت در فرآیند تولید گچ در کارخانه پس از آسیاب شدن گچ، خاک را با نسبت ۸۰ به ۲۰ (۸۰% گچ، ۲۰% خاک) ترکیب و سپس بسته بندی میکنند. به این محصول گچ و خاک آماده گفته میشود.

اما در برخی مواقع خود گچ کاران در محل پروژه خاک را بصورت جداگانه خرید کرده و با گچ ترکیب منماییند.


روش ساختن

یکی از مهم ترین مسایل در ساخت ملات باید مطابق گچ و گچ کشته و یا گچ و خاک آشنایی با اندازه مخلوط کردن مصالح مورد نیاز می باشد. بنابراین برای این کار باید مطابق جدول الف و ب با ویژگی های فیزیکی و شیمیایی مصالح آشنایی پیدا نمود.

نوع گچ دانه بندی زمان گیرش

 (دقیقه )

مقاومت فشاری (مگاپاسکال) مقاومت خمشی

(مگاپاسکال)

چشمه الک

mm

مانده روی الک درصد وزنی
گچ زیر کاری (ساختمانی) ۵/۲

۴/۱

۵/۰

صفر

کمتر از ۵

۸ تا ۱۵

۴ تا ۸ ۱۰ تا ۱۵ حداقل ۵/۲
گچ پرداخت اندود ۵/۰

۲۵/۰

صفر

کمتر از ۲

جدول (الف) ویژگی های فیزیکی انواع گچ ساختمانی

ردیف نوع مواد موجود در گچ حدود قابل قبول (درصد وزنی)
۱ اکسید سولفور حداقل ۳۶
۲ اکسید کلسیم حداقل ۲۴
۳ اکسید سدیم حداکثر ۳۰/۰
۴ اکسید منیزیم حداکثر ۶۰/۰
۵ آب ترکیبی حداکثر ۶

جدول (ب) ویژگی های شیمیایی گچ ساختمان

هر قدر دانه های گچ ریزتر مرغوب تر بوده و برای کارهای ظریف تر مورد استفاده قرار می گیرد. قطر بزرگترین دانه گچ مورد استفاده در کارهای ساختمانی نباید از ۰٫۶ میلیمتر بزرگتر باشد و نود درصد آن باید از ریزتر از ۰٫۱۵ میلیمتر بوده و ۹٫۵ درصد آن باید ریزتر از ۰٫۲ میلیمتر باشد.

ملات گچ و خاک (درصد مخلوط کردن گچ و خاک به نسبت پنجاه درصد از هر کدام می باشد. البته این نکته را نباید فراموش نمود که کیزان خاک رس بستگی به تندگیر بودن گچ مورد نیاز بستگی دارد. برای اینکه بتوان با ملات گچ کارکرد باید زمان گیرش ان به تاخیر افتد. افزودن خاک رس، خمیر آهک و افزودنی های دیگر مانند سریشم نجاری آن را کندگیر می کند.

ساختن ملات های گچ، با وسایل دستی مانند بیل، کمچه و ماله و حتی دست در روی زمین یا داخل ظروف ملات سازی آهنی (استامبولی) یا پلاستیکی و روی تخته ملات به مقادیر کم صورت می گیرد، همچنین ممکن است در ساختن ملات از وسایل مکانیکی استفاده کرد. زمان اختلاط ملات، حداقل سه دقیقه و حداکثر ده دقیقه خواهد بود. بهترین روش اندازه گیری مواد، توزین آنهاست ولی این کار در کارگاه عملا با اشکالاتی مواجه می شود، استفاده از بیل و کمچه برای پیمانه کردن صحیح نیست و باید حتما از پیمانه ای با حجم معین استفاده کرد.


شناسایی اصول ساختن ملات

برای ساختن ملات گچ بعد از تعیین اجزاء تشکیل دهنده ملات گچ ساختمانی و مخلوط کردن آنها به شرح زیر ملات گچ تهیه می نمائیم.

ابتدا مقدار کمی آب در استامبولی (ظرف گچ سازی و یا حمل ملات) می ریزیم آنگاه دانه های گچ را که قبلا الک و مخلوط نموده ایم درون آن می پاشیم تا بدین وسیله کلیه دانه ها در مجاورت آب قرار گرفته و تر شوند، مقدار آب مورد نیاز که یک کیلوگرم پودر گچ احتیاج دارد تا ملات آماده شود از لحاظ تئوری ۰٫۲ لیتر است یعنی تقریبا ۲۰ درصد وزن گچ ولی عملا برای آنکه شکل پذیری بهتری در ملات گچ بوجود آید و کارگران بتوانند براحتی با آن کار کنند را داشته باشند باید به ملات گچ در حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد وزنش آب اضافه نمود. لازم به یادآوری است که پس از خشک شدن پیدا می کند پر می شود. ملات گچ پس از خشک شدن سخت شده که پس از این مرحله ازدیاد حجمی در آن بوجود نمی آید. لذا همیشه جای قسمتی از آبهای تبخیر شده بصورت تارهای مویین در آن باقی خواهد ماند.


شناسایی اصول ساختن ملات گچ ساختمانی کشته

بدلیل زودگیر بودن گچ و با وجود آنکه ملات گچ ساختمانی کشته را بسیار کم درست می کنند (حداکثر باندازه یک استامبولی)نمی توان سطوح زیادی را با آن سفید کرده و کاملا صیقلی نمود. زیرا قبل از آنکه بتوانیم سطح گچ را با ماله پرداخت نمائیم تا سطح صافی بدست آید گچ سخت شده و حالت پلاستیک بودن خود را از دست می دهد (سخت شدن ملات گچ با خشک شدن آن اشتباه نشود) بدین لحاظ پس از آنکه روی گچ و خاک را با ملات گچ اندود نمودیم برای اینکه سطح صیقلی بدست آید، روی ان را باید گچ کشته کشید.

گچ کشته ملاتی است که هیچ وقت سخت نمی شود و تا قبل از خشک شدن حالت پلاستیسیته خود را از دست نمی دهد البته باید توجه داشت که ضخامت کشته حداکثر نباید از یک میلیمتر بیشتر باشد، زیرا در غیر این صورت پوسته شده و از سطح کار جدا می شود.

برای ساختن ملات کشته ابتدا گچ را از الک های با چشمه ۰٫۵ یا ۰٫۲۵ الک نموده آنگاه آن را مانند ملات معمولی گچ می سازند ولی بلافاصله پس از انکه دانه های گچ را داخل آب ریختند با دست ان را مالش داده و مانع ایجاد کریستال های لازم جهت سخت شدن می گردند و بدین طریق از ده تا دوازده دقیقه که ملات را مالش دادند این ملات قبل از خشک شدن سخت نمی شود و به آن در اصطلاح بنایی گچ کشته می گویند. ملات کشته بعلت آنکه سخت نمی شود به کارگران گچکار فرصت می دهد تا سطوح وسیعی را به وسیله آن با ماله کاملا صیقلی نمایند.


اندود ملات گچ ساختمانی

به انگلیسی: Gypsum Mortar

بیشترین کاربرد گچ در کشور ما به صورت اندود و ملات است که انواع آنها در مبحث «ملاتها و اندودها» شرح داده خواهند شد. در این قسمت فقط به ذکر چند نکته کاربردی در استفاده از ملات و اندود اکتفا خواهیم کرد.

  • برای تهیه ملات گچ، پس از ریختن گچ به داخل آب، حدود ۲ دقیقه صبر کنید (بسته به نوع گچ متفاوت است). اگر همزدن را زود شروع کنید، گچ تبدیل به یک توده کلوخی می شود که نرم کردن آن مشکل خواهد بود.
  • هرچه میزان آب بیشتر باشد، گچ دیرگیرتر شده ولی مقاومت ملات سخت شده آن کاهش می یابد.
  • اگر از آب گرم استفاده شود، گچ سریعتر می گیرد. (البته تأثیرات آب گرم خیلی کم است.)
  • اگر میزان گچی که در ملات استفاده می شود از میزان متعارف آن (نسبت آب به گچ = ۰٫۶) کمتر باشد، گچ پس از خشک شدن ترک می خورد.
  • اگر بخواهیم گچ را به کلفتی زیاد و حدود ۷ تا ۸ سانتیمتر به کار ببریم، باید آن را در دو نوبت به ضخامت ۳ الی ۴ سانتیمتر اجرا کنیم. به طوری که لایه دوم ملات گچ باید پس از خشک شدن کامل لایه اول اعمال شود. در غیر این صورت هنگامی که لایه اول خشک می شود و آب آن تبخیر میشود، چون این بخار آب جایی برای خروج ندارد بنابراین باعث ایجاد ترک در لایه دوم (لایه رویی) می شود تا بتواند خارج شود.
  • اگر در دماهای زیر ۵ درجه سانتیگراد ملات گچ یا اندود گچ را به کار ببریم، در آن ترک ایجاد می شود.
  • اگر سه مورد اخیر هنگام استفاده از ملاتها و اندودهای گچی رعایت نشوند، ترک های ایجاد شده در گچ عمودی یا افقی خواهند بود. ترک های ۴۵ درجه اغلب ترک های سازه ای بوده و ناشی از نشست های ساختمان و یا عوامل دیگر بجز ملات گچ  می باشند.
فهرست
error: این محتوا تحت حفاظت است