گچ به انگلیسی Gypsum کلسیم سولفات آبدار طبیعی است که بطور خام و بصورت سنگ در اکثر نقاط دنیا با درجه خلوص متفاوت در معادن وجود دارد که پس از فرآیند تولید در کارخانه، عمده مصرف آن برای ساختمانی و بنایی است.
گچ چیست؟
گچهای ساختمانی به انگلیسی Gypsum powder یا نام دیگر آن Plaster (پلاستر) است که پس از استخراج سنگ گچ خام در معدن و انجام فرآیند تولید در کارخانه، به پودر سفید رنگی جهت مصارف ساختمانی و بنایی، برای پوششدهی روی انواع دیوار آجر، تیغه سفال، بلوک سیمانی، هبلکس، تری دی پانل، درای وال و… در ۲ مرحله (زیرکار و سفیدکاری) استفاده میشود.
انواع گچهای پخته شده، دارای چسبندگی بالایی است که پس از ترکیب با آب آماده کار میشود. همچنین از این پودر، برای مجسمهسازی، قالبگیری یا قالبسازی، اکسسوری، پزشکی، دندانپزشکی و بصورت سنگ خام در تولید انواع سیمان پرتلند (سیمان سیاه) و کشاورزی نیز استفاده میشود.
تاریخچه گچکاری، گچبری و تولید گچهای ساختمانی
اولین بار حدود ۲۰۰ میلیون سال پیش، زمانی که دریاها خشک شدند، لایههای سنگ گچ خام که در زیر دریا به وجود آمده بودند، نمایان شد. بر اساس تحقیقات زمین شناسان، دوران ناپدید شدن دایناسورها و پدیدار شدن لایههای سنگ گچ خام خیلی قدیمی تر از ایجاد تمدنها بر روی کره زمین است.
در قرن ۱۷ شهر پاریس در فرانسه پایتخت گچ بوده و تمام دیوارهای چوبی خانهها توسط این ماده پوشانده شده بود.
آتشسوزی در لندن در سال ۱۶۶۶ و از بین رفتن لندن بزرگ باعث شد تا پادشاه فرانسه قانون استفاده از آن را اجباری کند.
گچکاری و گچبری در ایران و تولید گچ به شکل عمده در شهر سمنان به دوران بسیار طولانی در گذشته (بیش از ۵۵ سال پیش) برمیگردد.
در ایران این کالا به شکل مکانیزه و با استفاده از ماشینآلاتی مانند سنگشکن، کورههای دوار (ترومل)، آسیاب، سیلو و… تولید میشود.
در لینک زیر میتواند اطلاعات کاملی در مورد تاریخچه تولید این محصول بدست آورید.
مواد اولیه تهیه و تولید گچ
در حقیقت تنها ماده اولیه تشکل دهنده گچ، سنگ گچ خام است که پس از انفجار در معدن به دپو کارخانه حمل و مراحل تولید آغاز میشود.
پس از خرد شدن و دانهنبدی شدن به داخل کورههای دوار (ترومل) رفته، سپس آسیاب شده و وارد سیلو پودر شده و در انتهای سیلو پور، بستهبندی و از روی نوار نقله در انوع کامیون و تریلی بارگیری میشود.
البته این توضیح در مورد فرآیند تولید، بسیار کلی و کوتاه است و مراحل تولید انواع گچهای ساختمانی کمی پیچیدهتر است.
در لینک زیر میتواند اطلاعات کاملی در این مورد بدست آورید.
فرمول شیمیایی گچ
فرمول تبدیل سنگ گچ خام به پودر گچ ساختمانی:
CaSO۴, 2H۲O → CaSO۴, ½H۲O
یک و نیم مولکول آب در اثر حرارت در فرآیند تولید تبخیر میشود.
سنگ گچ خام، سولفات کلسیم آبدار طبیعی است و در چندین فرم بلوری یافت میشود که در تشکیلات خاکی پوسته جامد کره زمین بصورت قشرهای نسبتاً ضخیم فراوان است که آن را استخراج میکنند و مورد استفاده قرار میدهند.
سولفات کلسیم چیست؟
کلسیم سولفات (به انگلیسی Calcium sulfate) دارای فرمول شیمیایی CaSO۴ یک ترکیب شیمیایی میباشد. کلسیم سولفات (CaSO۴) همراه با ۲ مولکول آب (۲H۲O)، نام دیگر سنگ گچ خام است.
کلسیم سولفات دارای جرم مولی آن ۱۳۶٫۱۴ g/mol است و شکل ظاهری این ترکیب، جامد سفید است. در حالت طبیعی، سولفات کلسیم تصفیه نشده، سنگ سفید بلورین شفاف است که در معادن سنگ گچ خام یافت میشود.
ژیپس چیست؟
ژیپس (به انگلیسی GYPS)، در حقیقت سنگ گچ کریستالی یا بلوری با خلوص تقریبا” ۱۰۰% است که در معادن سنگ گچ خام وجود دارد و بصورت بلورین و شفاف یافت میشود و در صنایع مختلف کاربرد دارد.
ژیپس جسمی جامد، معدنی، طبیعی و متبلور است که در طبیعت به شکلهای مختلف بلوری در برخی معادن وجود دارد و معمولا” به رنگهای سفید، طوسی، کرم، قهوهای و بیرنگ است.
ترکیبات و مواد تشکیل دهنده
سنگ گچ خام استخراج شده از معدن دارای ناخالصیهای مختلفی است اما خلوص آنها بین %۹۰ تا %۹۸ است.
در تولید گچهای ساختمانی معمولی، هیچگونه موادی به آن افزوده نمیشود و تنها سنگ گچ خالص، خُرد، پخته و آسیاب میشود.
جهت تولید محصولات پلیمری، مانند گچ گیپتون، پاششی، پلیمری دستی و ساتن، مواد افزودنی مختلف جهت سبکسازی و… به گچ اضافه میشود.
مراحل تولید گچ
- انفجار و استخراج سنگ گچ از معدن
- حمل سنگ خام از معدن به کارخانه
- خرد کردن
- سرند
- پخت در دمای حدود ۱۸۰ درجه سانتیگراد
- غبارگیری
- آسیاب
- سرند
- ذخیره
- بارگیری
در لینک زیر میتوانید مراحل تولید در کارخانه را بطور دقیقتر و کاملتر مطالعه کنید.
انواع گچهای ساختمانی
انواع گچ ساختمانی بطور کل ۲ دسته گچ معمولی ساختمانی و گچ پلیمری میباشد:
- گچ زیرکار
- گچ و خاک آماده
- سفیدکاری | مش ۴۰
- میکرونیزه | مش ۲۰۰
- گیپتون
- پلیمری دستی – مخصوص زیرکار
- پلیمری پاششی – مخصوص زیرکار
- پلیمری ساتن – مخصوص سفیدکاری و پرداخت
بطور کل قیمت گچ پلیمری نسبت به قیمت گچ معمولی بالاتر است.
مشخصات فنی گچهای ساختمانی بر اساس استاندارد ملی ایران
| ویژگی | نتایج |
| زمان گیرش یا گیرایی اولیه | ۵ دقیقه |
| زمان گیرش یا گیرایی نهایی (ثانویه) | ۱۰ دقیقه |
| خلوص | ۹۴% |
| سفیدی | بیش از ۸۵% |
| مش (دانه بندی) | ۴۰ |
| تاب خمشی N/mm2 (پس از یک هفته) | ۴ MPa استاندارد ملی ۱-۱۲۰۱۵ |
| تاب فشاری N/mm2 (پس از یک هفته) | ۸ MPa استاندارد ملی ۱-۱۲۰۱۵ |
| مانده روی الک ۱٫۱۸ (نمره ۱۶) | ۰٫۱۷% |
- دادههای فنی بیان شده در شرایط استاندارد آزمایشگاهی بصورت حدودی ارزیابی شده است. در شرایط کارگاهی امکان تغییرات وجود دارد.
- مشخصات ثبت شده در جدول فوق مربوط به گچهای معمولی ساختمانی میباشد.
درصد خلوص و درصد سفیدی و میزان مقاومت
درصد خلوص، درصد سفیدی و میزان مقاومت فشاری و خمشی، عوامل مهم برای سنجش کیفیت است. در حقیقت این ۳ عامل (خلوص، سفیدی و مقاومت فشاری و خمشی) بستگی به سنگ گچ خام موجود در معدن و فرآیند تولید در کارخانه دارد.
بر اساس بررسی همکاران ما در کارخانه گچ سمنان اسپندار، درصد خلوص محصول تولیدی ما، حدود ۹۴%، سفیدی محصولات تولیدی ما بیش از ۸۵%، مقاومت خمشی بعد از یک هفته ۴ مگاپاسکال و مقاومت فشاری بعد از یک هفته ۸ مگاپاسکال است.
- دادههای فنی بیان شده در شرایط استاندارد آزمایشگاهی بصورت حدودی ارزیابی شده است. در شرایط کارگاهی امکان تغییرات وجود دارد.
در لینک زیر میتوانید آنالیز فیزیکی و شیمیایی انواع محصولات تولیدی را مطالعه فرمایید.
چرا رنگ گچهای بنایی و ساختمانی سفید هستند؟
این ماده معدنی به این دلیل سفید است که مواد اولیه تولید آن سنگ خام حاصل از انفجار در معدن است.
سنگ خام پس از انفجار در معدن توسط ماشین آلاتی مانند بولدوزر و لودر جمع آوری، بارگیری و با استفاده از کامیون به دپو کارخانه منتقل تا مراحل تولید آغاز شود.
دانه بندی یا مش
مش گچهای ساختمانی در حقیقت تعیین کننده ریز یا درشت بودن دانه بندی پودر گچ است. از گچ با مش بالا برای لایه نهایی گچکاری (پرداخت)، و مش پایین به عنوان زیرکار استفاده میشود.
در جدول زیر میتوانید اطلاعات کاملتری در مورد مش بدست آورید.
| ردیف | دانه بندی | نوع مصرف |
| ۱ | مش پایینتر از ۲۰ | زیرکار |
| ۲ | بین مش ۲۰ تا ۴۰ | سفیدکاری |
| ۳ | بین مش ۴۰ تا ۲۰۰ | نازک کاری، پرداخت و مجسمه سازی |
بهترین گچ ساختمانی
یکی از اصلی ترین مسائل در انتخاب انواع گچهای ساختمانی، این است که بهترین گچهای ساختمانی سفیدکاری و گچخاک کدام محصولات هستند. بطور کلی میتوان گفت مش (دانه بندی) و سفیدی یکی از اصلی ترین عوامل تفکیک انواع گچهای ساختمانی است.
برای شناسایی و تشخیص انواع گچهای ساختمانی خوب نیاز است تا یک سری اطلاعات فنی در خصوص انواع گچهای مرغوب را بدست بیاوریم. در لینک زیر تواند اطلاعات کاملترین در این زمینه بدست آورید.
پلاستر پاریس
بشر در طی قرنها در نقاط مختلف جهان درخصوص پخت انواع گچها مهارتهایی را کسب کرده بود. در سالهای ۱۷۰۰ میلادی پاریس مرکز گچ بود چرا که تمامی دیوارهای خانههای چوبی برای جلوگیری از آتشسوزی با این پودر سفید رنگ پوشیده میشد.
پادشاه فرانسه این قانون را بعد از اینکه لندن بزرگ در سال ۱۶۶۶ در اثر آتش سوزی از بین رفت اجباری نمود. شاید یکی از دلایل و عوامل معروف شدن گچهای ساختمانی معمولی که برای پوشش دهی سقف و دیوار داخل ساختمان مورد استفاده قرار میگیرد، استفاده مداوم و زیاد این کالا در شهر پاریس باشد.
در لینک زیر میتوانید اطلاعات بیشتری در مورد پلاستر پارس کسب کنید.
گچ صنعتی چیست؟
گچهای صنعتی، به طور کلی گچی است با ساختمان مولوکولی نیم هیدارت با خواص فیزیکی مشخص که دارای مصارف پزشکی، قالبسازی بوده و در صنایع مختلف مورد استفاده قرار میگیرد و برحسب پخت معمولاً مقداری گچ خام به صورت (CaSO۴,2H۲O) نیز همراه دارد.
در لینک زیر میتوانید مشخصات، کاربرد و خواص آن را مطالعه کنید.
گچهای سیاه به چه نوع محصولی گفته میشود؟
شاید برای شما هم این سوال پیش آمده باشد که گچ سیاه چگونه محصولی است؟
شاید شنیدن این سوال یک تناقض ساختاری را در ذهن انسان بوجود آورد که آیا مگر گچی به رنگ سیاه هم وجود دارد؟
در جواب این سوال باید گفت که خیر.
گچها بطور ذاتی و طبیعی دارای رنگ سفید مایل به کرم و شیری میباشد که بنا به نوع سنگ خام معدن و درصد خلوص سنگ خام گچی، این میزان سفیدی میتواند کمتر یا بیشتر گردد، اما قطعا باید گفت که هیچ گچی سیاه نیست، مگر اینکه با افزودن پودر رنگهای مصنوعی که در تولید گچهای رنگی بکار برده میشود، آن را به رنگ سیاه یا سایر رنگهای تیره درآورد.
استاندارد ملی
انواع استانداردهای مختلف در صنعت گچهای ساختمانی وجود دارد. استاندارد ۱-۱۲۰۱۵ و ۲-۱۲۰۱۵ برای انواع گچهای ساختمانی سفیدکاری و زیرکار است.
استاندارد شماره ۱-۱۲۰۱۵، استاندارد اجباری این صنعت بوده و همه تولیدکنندگان انواع محصولات گچی موظف به اخذ این شماره استاندارد و تولید محصول در محدوده مشخصات فنی مشخص شده در متن این استاندارد هستند.
جهت مشاهده شماره استاندارد انواع گچهای ساختمانی، وارد لینک زیر شوید.
گچکاری و گچبری
بیش از ۱۵۰ مقاله دیگر را در لینک زیر میتوانید مطالعه کنید.
بازدید کننده محترم، جهت کسب اطلاعات بیشتر لطفا” فقط از طریق یکی از پیام رسانها با همکاران ما در شرکت گچ سمنان اسپندار در ارتباط باشید.
جهت اطلاع از قیمت گچ سمنان درب کارخانه میتوانید، لطفا” با همکاران ما در کارخانه تماس بگیرید.
اگر پاسخ سوال خود را در این صفحه پیدا نکردید، لطفا به بخش سوالات متداول مراجعه کنید.
۳۰ دیدگاه. پیغام بگذارید
سلام.
برای تولید گچ فقط از معادن گچ، سنگ گچ خام استخراج میشه؟
کاش یکم توضیح بیشتر میدادید…
بله.
ماده اولیه تهیه گچ فقط همین سنگ گچه که نوشتید؟
بله.
آیا گچ فاسد میشود؟
بله. تاریخ انقضای گچ ۱ سال پس از تولید است.
آیا گچ کانی است؟
بله.
آیا گچ روی سیمان و کاشی و سرامیک میچسبد؟
گچکاری روی سیمان امکان پذیر است ولی روی کاشی و سرامیک خیر.
گچ با چه دما و حرارتی در کارخانه پخته میشه؟
من دانشجو هستم.
لطفا راهنمایی کنید.
۱۸۰ درجه سانتیگراد.
گچ دندانپزشکی هم دارین؟
نه.
گچ رو با سیمان سفید هم میشه مخلوط کرد؟
بله.
گچ از ژیپس هم تولید میشه؟
من دانشجو هستم. لطفا راهنمایی کنید.
در معادن گچ، ممکنه در زمان استخراج سنگ گچ خام، ژیپس هم به مقدار کمی استخراج بشه و بصورت مخلوط به همراه با سنگ گچ برای تولید به دپو کارخونه بیاد.
ولی گچ ساختمانی رو بطور خالص از ژیپس تولید نمیکنن.
چجوری زردی گچ از بین ببریم ؟
زردی رو بتراشید و دوباره گچکاری کنید.
من دانشجوی هستم. لطفا راهنمایی کنید شماره استاندارد گچ در اداره ملی استاندارد چنده؟
۱۲۰۱۵-۱
من دانشجو هستم.
سوال من اینه که در تولید گچ از چه موادی غیر از سنگ گچ استفاده میشه؟
وقت بخیر.
در تولید گچ معمولی مواد اولیه فقط سنگ گچ خام هستش ولی برای تولید گچهای پلیمری، انواع گچ ساختمانی با مش ۴۰ و ۲۰۰ به عنوان پایه با یکسری افزودنی ها ترکیب میشه.
من دانشجوی رشته زمین شناسی هستم.
می خوام بدونم ژیپس توی معادن سنگ گچ هست یا معدن جداگانه داره…
معمولا” ژیپس در معادن سنگ گچ پیدا میشه.
من گچ کار هستم و از گچ شما استفاده میکنم. چرا زمان گیرایی گچ اینقدر پایینه؟
متاسفانه فرصت برای انجام کار نمیده.
ضمن تشکر از شما.
بطور طبیعی زمان گیرایی اولیه گچ ۵ دقیقه و زمانی گیرایی نهایی حدود ۱۰ دقیقه است. پیشنهاد ما به شما استفاده از گچ های پلیمری است.
گچ دندانپزشکی هم دارید؟
خیر.